Sitemizin Sürekliliği İçin Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.

Sitemizin Sürekliliği İçin Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.

Gönderen Konu: Dokuma Hazırlık İşlemleri  (Okunma sayısı 16765 defa)

Çevrimdışı agbulaka

  • Administrator
  • Full Member
  • *****
  • İleti: 142
    • Profili Görüntüle
Dokuma Hazırlık İşlemleri
« : Ocak 17, 2010, 11:11:01 öö »
Dokuma hazırlık dairesi; iplikhanenin mekanik ve işçi hatalarından dolayı oluşan tüm hataların buluştuğu bu dairede hata temizlenmesi, düzgün sarım ve fantezi sarım ile dokuma ve triko, penye kumaşının “A” sının oluştuğu dairedir. Bu yüzden bobin işletmesinde oluşacak bir ihmal kumaş ve penyenin bünyesine girecek demektir. Bu sebeplerden bu dairede yapılan işlemlere dikkat edilmelidir.Dokuma hazırlığın işlem sırası;
A) NORMAL İŞLEM İÇİN DOKUMA HAZIRLIK İŞLEM SIRASI
1- Bobinleme
a- Katlama ve Büküm işlemleri
b- Normal Bobinleme
2- Fiksaj (buharlama), nem kazandırma (kondisyonlama)
3- Çözgü çekme
4- Haşıllama
5- Taharlama
6- Düğümleme
a- Düğüm
b- Sehpa hz
7- Dokuma
8- Ham kalite kontrol
B) RENKLİ KUMAŞLAR İÇİN DOKUMA HAZIRLIK İŞLEMELERİ
1- Bobin makinalarında bobin sarma
2- Boyama için boya dairesine gönderme
a- Boyama
b- Fiksaj
3- Çözgü çekme
a- Düz (seri) çözgü
b- Konik (bandlı) çözgü
4- Haşıllama
5- Tahar
6- Düğümleme
a- Sehpa hz.
b- Düğüm
7- Dokuma
8- Ham kalite kontrol
Dokuma Hazırlık: Dokumaya gelen iplikler direk dokumada kullanılamazlar. Çözgü iplikleri levent adı verilen büyük silindirlere sarılı olarak dokuma tezgahının arkasına yerleştirilir. Atkı ipliği ise ya bobin halinde yada küçük atkı masuralarına sarıldıktan sonra dokumada kullanılır. İplikhanede üretilen ipliğin dokumada kullanılacak hale getirilmesi için yapılan işlemlere dokuma hazırlık işlemleri denir.
Dokuma makinalarında duruşlara çoğunlukla dokuma hazırlık neden olur. Bu nedenle dokuma hazırlık işlemlerinin iyi yapılması; hem dokuma makinalarının randımanını artırır hem de dokunan kumaşın kalitesini yükseltir. İhzar sırasında iyi hazırlanmamış çözgü ve atkı ipliğinin hatalarını dokumada genel olarak mümkün değildir.
Bobinleme: Ring iplik makinalarında iplik haline getirilen elyaf 80-100gr’lık kopslara sarılıdır. Bu miktar iplik gerek satış gerekse dokuma hazırlık için azdır. Bobinleme işlemiyle büyük bobin haline getirmek gerekir. Ayrıca çile halindeki iplikler, artık bobinlerde yeniden bobin halinde sarılır. Gerekiyorsa dokunan kumaşın özelliklerine uygun olarak ipliğin boyanması ve katlanarak bükülmesi de gerekir.
Çözgü: Çözgü iplikleri seri (düz) veya konik çözgü makinalarında leventlere sarılır. Leventlerde kumaş için gerekli çözgü iplikleri kumaş genişliğine yalın ende 1000-2000 m’lik boylarda leventlere sarılıdır.
Haşıl: Bu işlemde nişasta veya polyvinilalkol, karboksimetil selüloz gibi kimyasal maddeler levent halindeki çözgü ipliklerine emdirilir. Dokumanın çözgü ipliklerine yapacağı dış etkilerden korunması sağlanır ve iplik kopuşları azaltılır.
Tahar: Örgü raporuna bağlı olarak çözgü iplikleri çerçevelerdeki gücülerden geçirilir. Sonrada çözgü sıklığına uygun olarak dokuma tarağından geçirilir. Bu ileme tahar denir. Taharlanan çözgü levendi; gücüler ve tarak dokuma makinasına yerleştirilir. Çözgü dokumaya hazır hale gelir.
Düğüm: Dokuma makinasında aynı tip çözgü çalışıyorsa uzun ve zahmetli olan tahar işlemine gerek yoktur. Yeni dolu levent biten leventteki ipliklere dokuma makinasında elle veya düğüm makinasıyla teker teker düğümlenir.
Atkı Aktarma: Atkı ipliği mekiksiz dokuma makinalarında bobin halinde kullanılır. Mekikli dokuma makinaları için ise yaklaşık 35gr’lık iplikler atkı masuralarına sarılır
 
Bobinleme

Büküm Atkı Sarma

Düz Çözgü

Haşıl

Tahar (Düğüm) Dokuma

Şekil 2. Pamuklu ham bez dokuma hazırlık işlemleri
 
 Bobinleme

Bobin boyama
Büküm

Konik Çözgü Atkı sarma

Haşıl

Tahar (düğüm)

Dokuma

Şekil 3. Yün veya renkli pamuklu kumaşların dokuma hazırlığı
Dokuma: Dokuma hazırlıkta hazırlanan iplikler dokuma makinalarında dokunarak kumaş haline getirilir. Dokuma aşağıdaki gibi gruplara ayrılır.
• Ham bez dokumacılığı
• Renkli kumaş dokumacılığı
• Jakarlı dokumacılık
• Diğerleri (Halı, kadife, teknik kumaş, havlu v.s.)
Ham kontrol: Dokuma makinasından alınan kumaşa ham bez denir. Ham bez üzerindeki hataların tesbiti için ham kontrolden geçer. Işıklı kontrol masasıyla yapılan ham kontrolde; kumaş kalitesi belirlendiği gibi dokuma makinalarının arızaları da tesbit edilir. Kumaşın boyuda ölçülür.
Cımbız: Kaliteli kumaşların hatalarının elle temizlenmesinde kullanılır.
Terbiye: Ham kontrolden sonra terbiye işlemleri uygulanır. Bu amaçla kumaşa fırça makas, haşıl sökme, yıkama, ağartma, gaze, boyama, baskı presleme gibi kimyasal ve mekanik seri işlemler yapılır. Kumaş mamul bez haline gelmiştir.
Depolama: Mamul kumaşların depolaması işletmeye bağlı kriterlerde yapılır.
Paketleme: Kumaş rulolarının satış için son şekline sarılır. Bu işlemde kumaş gerekirse katlanır, ölçülür, son kontrolü yapılır ve satışa uygun olarak toplar halinde sarılır. Özellikleri yazılarak folyeyle ambalajlanır.
Yardımcı İşlemler:
• Makina Temizliği: Kaliteli kumaş üretimi için şarttır.
• Klima: İşlemlerin kesintisiz yapılabilmesi için belirli nem ve sıcaklıkta çalışılmalıdır.
• Taşıma: Üretimin ekonomik ve düzgün, mamule hasar vermeden yapılabilmesi için belirli işletme içi taşıma şartlarına dikkat edilmelidir.
BOBİNLEME
Bobinleme işleminde ring iplik makinalarından gelen yaklaşık 100gr’lık kops halindeki iplikler; ucuca düğümlenip aktarılarak 1,5-3kg’lık bobin halinde sarılır. Bunun dışında; Çözgüden artan küçük bobinlerin sarılması, boyalı bobinlerin aktarılması, çile halindeki ipliklerin bobin halinde sarılması amacıylada bobinleme yapılır.
Bobinlemenin amaçları;
1. Küçük kopsların büyük bobin haline getirilmesi
2. İplik bobin haline aktarılırken üzerindeki kalın ve ince kısımlar, uçuntular gibi iplik hataları temizlenir.
3. İplik bobinlenirken frenlenerek belli bir gerginlikte sarılır. İplik üzerinde bulunan zayıf ve ince yerler koparılarak düğümleme sırasında iplikten atılır.
İplik bobinleme sırasında kesintisiz randımanlı çalışası için büyük bobinler haline getirilirken; zayıf yerler giderilerek dokumada kopmaması da sağlanır. Aynı zamanda kumaş yüzeyinde ortaya çıkacak iplik hataları da temizlenerek kumaşın kaliteli ve randımanlı dokunması sağlanır.
Bobin Sarımında Önemli Özellikler:
Bobin sertliği (yoğunluğu): Bobin sertliği boyama, çözgü gibi kullanma yerine göre ayarlanır. Bobin yoğunluğu 0.28-0.50gr/cm³ arasında değişir. Boya bobinlerinde yoğunluk 0.28-0.40gr/cm³ arasında olur. Boyanın bobinin içinden rahat geçmesi için sarımın yumuşak olması özel dikkat gerektirir. Bobinler arasında sertlik farkı boyanın abrajlı olmasına neden olur. Bobinin sıkı sarılması kaymayı da azaltır. Bobin sertliği bobinin tambura basma kuvvetiyle ayarlanır.
Sarım Tipi: Kaba sarım, hassas sarım gibi yöntemler vardır.
İplik Temizlenmesi: Üzerinde kalınlık oluşturan hataları sıyırarak veya kopararak giderirler. Koparma halinde iplik bağlanırken uçlarından bir miktar koparılıp atılarak hata giderilmiş olur. İpliğin temizlenmesi mekanik veya elektronik temizleyicilerle yapılır. İpliğin temizlenme derecesi üretilecek kumaşa bağlı olarak artırılıp azaltılabilir.
İplik frenlemesi: İplikteki zayıf yerlerin giderilmesini sağlar. Hem üretim kalitesini bozmaması hem de çok daha ekonomik olması nedeniyle zayıf yerlerin bobinlemede koparılarak giderilmesi gerekir. Bunun için en uygun olan ipliğin kopma mukavemetinin %15-20’lik kuvvetle frenlenerek bobinlenmesidir.
Bobin Kenarı: Sarım esnasında bobin kenarlarına daha fazla iplik sarılması nedeniyle bobin kenarları sert olur. Bobin kenarlarının sertleşmesi boyamayı bozduğu gibi, daha sonraki kullanım sırasında kopuşları da artırır. Bunu gidermek için kenar yumuşatma sistemleri kullanılır. Kenarların çok yumuşak olması halinde ise; bobinden iplikler kayabilir.
Parafinleme: Parafin ipliğin sürtünme kuvvetini azaltmak için örme ipliklerine ve mekiksiz dokuma makinalarının atkı ipliklerine uygulanır. İyi parafinleme ipliğin sürtünme kuvvetini %40-50 azaltır. En iyi parafin alma miktarı parafin sertliği (penetrasyon), parafının ipliğe basma kuvveti, iplik gerginliği gibi faktörlerle ayarlanır.
 arasında değişir.Çapraz Sarım Açısı: Bobin çapraz sarım açısı genelde 25-40  çapraz sarım açısında bobinin içinde boşluklar arttığı için daha yumuşak40  civarında açıyla sarım yapılanbobin sarılır. Diğer kullanım amaçları için 25 bobinler uygundur.
Bobinleme Hızı: Sarım hızı; sarılan ipliğin materyalin numarasına ve bobinin konikliğine göre değişir. Koniklik arttıkça bobinleme hızı düşürülür. İpliği çok hızlı bobinlemek gereksiz kopuşlara neden olur, iplik kalitesini düşürür. Bobin makinasının kalitesine göre sarım hızı değiştirilmelidir. Parafinleme yapılıyorsa bobin hızı % 10 kadar azaltılır. Boya bobini sarılıyorsa bobinleme hızı % 10-20 azaltılır.
Fiksaj: Büküm artması belli değerlere kadar mukavemeti artırır. Buna karşılık büküm arttıkça iplik kendi üzerine kıvrılmaya başlar. Bunun sonucunda dokuma hazırlıkta karışmalar, problemler ortaya çıkar. Dokumada özellikle gevşek atkı ipliklerinde kıvrılmalar dokuma hatalarına neden olur. Aşırı bükülü ipliklerin fikse edilmeleri gerekir.
Fiksaj ıslatılarak yapılabileceği gibi, genel olarak buharla yapılır. İplikler 0.3-0.8 atü basıncındaki doymuş kuru buharla 3-10 dak. bekletilerek fikse edilir. Dikkatli yapılmayan fiksaj hatalara neden olur. Fiksaj farklılıkları özellikle sentetik ipliklerde daha fazla problem doğurur.
ÇÖZGÜ İPLİĞİ BOBİNLEME MAKİNALARI
Çözgü ipliği bobinlemenin gerekliliği; iplikhaneden dokumaya sevk edilen ipliklerin arzu edilen kalitede ve boyda çözgüde çalışması için gerekli ekonomikliliğin sağlanmasıdır.
Yapılacak hatalı büküm, temizlenmiş ince, kalın yerler daha sonraki işlemlerde iplik kopmalarına ve makinanın durmasına sebep olacaktır.
1- ÇÖZGÜ İPLİĞİ BOBİN MAKİNALARININ ÇALIŞMA ALNI
Modern dokuma hazırlık işlemlerinde bobin makinaları bir anahtar görevini görürler. Aşağıdaki şemada modern dokuma ve penyenin hazırlanmasında bobinleme işlemlerinin bir giriş basamağı olduğu görülmektedir.
İplik Ambarı

Bobin Makinası
(1)
Katlı Büküm Makinası Atkı Bobin
Otomatı (3)
Çözgü Makinası

Haşıl Makinası

Taharlama İşlemi
(2)
Dokuma (4)
Bütün iplikler bobinleme işlemlerinden geçirilmelidir.
İplikler iplik ambarından yani kops halinden sonra 4 işlemden geçerler. Bu 4 ana işlem; şemada 1-4 rakamları ile belirtilmiştir. Şemanın solunda; çözgü ipliklerinin hazırlanışı görülmektedir. 3 rakam ile belirtilen atkı masurası çalışan dokuma işlemlerinin atkılarının hazırlamak içindir. 1 ile gösterilen bobinlemeden ayrıca direk penyelemeye sevk yapılır.
Dokumaya direk atkı ipliği olarak gönderilecek bobinler konik ve çapraz sarılmalıdır. Ayrıca atkı otomatına gidecek bobinlerde konik ve çapraz olmalıdır. Çapraz sarılan bobinler ekonomik çalışmanın bir başlangıcıdır. Çünkü; daha sonraki işlemlerde ipliklerin sağılma esnasında herhangi bir istenmeyen gerilme ve dolaşıklığa maruz kalmamaları açısından bu husus gereklidir. Çapraz bobinler sayesinde makinalarda duruş zamanları azalmış olup; bu husus ise, verimi olumlu katkıda bulunmuştur. Çapraz bobinleme sonucu getirilen avantajlar şunlardır;
1- Bobindeki iplik boyunun uzunluğu nedeni ile duruş zamanının azaltılması
2- Rahat bir şekilde sağılma nedeni ile iplik dolaşımlarının olmamasıdır.
2-BOBİN MAKİNALARI DOKUMA HAZIRLIĞIN EKONOMİKLİLİĞİNİ DÜZENLER
Dokumadaki iplik kopuşuna bobindeki bobinleme işlemi etkili olur. Dokuma esnasında kopuşlar üzerinde yapılan bir araştırma sonuçları
Düğüm açılmasından % 20.8
Kirlilikten iplik kopuşu % 13
Çözgü levent kapaklarına iplik
Sürtünmesi sonucu kopma % 7.8
Çeşitli iplik sürtünmeleri % 13
Az bükümden dolayı iplik kopuşu % 2.6
Bilinmeyen sebeplerden dolayı kopuş % 6.5
Yapılmış ipliklerden dolayı kopuş % 2.5
Bu değerlere bakıldığında düğüm açılması yeterli temizliğin yapılmamasının toplamı % 33.8 olmaktadır. Düğümün pek çoğu bobinden geldiğinden iyi yapılan bobinleme sonucu; dokuma duruşlarının 1/3’ ünü ortadan kaldıracak demektir
Çapraz bobin makinalarında doğru temizlik ve iplik
dengesi sonucu ortadan kaldırılan iplik kopuşu % 47.4
Çözgü levent flansına sürtünme sonucu kopuşu % 6.45
Çeşitli aşınma, sürtünme sonucu kopuş % 10.74
Bilinmeyen sebeplerden kopuş % 28
Birbirine girmiş ipliklerden kopuş % 5.37
Yapışık çözgüde kopuş % 2.04
Önlenen iplik kopuşu % 47.4
Bobin dokuna tezgahı duruşuna ½ oranında etkili olmaktadır.
3- BOBİN MAKİNALARI ATKI İPLİKLERİNİ DÜZENLEYEREK ONLARA DEĞER KAZANDIRIR
Bobinleme esnasında ipliklerin ince ve kalın yerleri bertaraf edildiğinden atkı iplikleri de bu avantajdan faydalanacaklardır. Dolayısıyla kalitesi yükselen atkılar ister masura olarak mekik içinde kullanılan, isterse de mekiksiz tezgahlarda bobin halinde kullanılsın, bobinin gerektirdiği pozitif işlemden dolayı kaliteli bir çalışma ortamında olacaklardır.
4- BOBİN MAKİNALARI DOKUMA KALİTESİNİ YÜKSELTECEKLERDİR
İplikler bobine gelinceye kadar olan işlemlerde genellikle aşağıda belirtilen hatalardan dolayı kalite bozulmasına uğrarlar. Bunlar;
1- İplikhanede hatalı bağlama sonucu
2- Elyaf akışı sırasındaki çekim hataları
3- Elyafların yetişmesi esnasındaki olumsuzluklar
4- İplikhanede iplik kopuşu sonucu iki ipliğin birbirine dolaşması
5- Kalın yerler
5- İNCE YERLER TEMİZLEME VE FRENLEME İLE BOBİN MAKİNALARI TARAFINDAN TASFİYE EDİLİRLER
Dokumadaki iplik kopmalarının 1/3. bazen ½ sinin sebep olduğu düğümün yanısıra temizlik ve frenleme ile iplik düzgünsüzlüğünün giderilmesi bobinlemede olmaktadır. Temizleme ve frenleme bazı cihazlar ile yapılır.
Temizleme cihazları
a) Mekanik
b) Elektrikli
c) Elektronik
Optik yoklayıcılarla elektronik temizleme yapılmaktadır.
Frenleme mekanik olarak sürtünme veya pulcuklar ile yapılır. Burada amaç; iplik gerginliğinin aynı ayarda iplik çapının da aynı kalınlıkta olmasıdır.
 
6- BOBİN MAKİNALARI BUGÜN YÜKSEK BİR KALICI VERİM SAHİPTİR
Bobin makinaları ipliğin arzu edilen kopuşlarda olmasını ve makinadan kaynaklanan kopuşların düşük olmasını temin ederler. İplik sevkiyatındaki form, iplik kütlesindeki hız ve çekimin oranı ayarlanır. Tamburdaki yiv iplik çalışmasını ortaya sevk eder görünür. Ortadan kenara önemsiz düşük bir hız olur. Bu husus daha ileride iplik kütlesinin kenardan kenara olan düzgün hızını bir parabol ile gösterecektir.
Bütün bu teknikler iplik hızının 1500m/dak olduğunu ve bu hızda istenen iplik kopuşları da elde
edilir.

HASSAS ÇAPRAZ BOBİNLER
Hassas bobinlemede bobin ekseninden hareket alır. Başlangıçta fazla olan sarım açısı çap büyüdükçe daralmıştır. Burada sarım katlarının aynı yerden başlamaması önemlidir. Başlangıçta A olan tepe noktası, sonra B ve C olmuştur. Bobinleme oranı iplik sevkinin bobin devir sayısına oranıdır. Örneğin; iplik sevki 1 ise, devir 4 ise, bobinleme oranı ¼ dür. Bobin büyümesinde kullanılan  olur.çapraz sarım açısı ve düzgün iplik sarımı için bobinleme oranı (1:4) +  ) A-B mesafesidir.Burada (
Aşağıda bobinleme oranı ile kapalı sarım sonucu hassas sarım görülmektedir.
 olan olup ; Bobinleme oranı (1:5) - Bobinleme oranı (1:5) +
Hassas sarımlı çapraz bobin teşkili hassas bobin sarım (geri sarımlı)
Altıgen bobin şekli: Bu bobin çeşidinde üzerindeki iplik sevkinin bağlantılarının mesafesinde iplik bağlantıları yer değiştirilir. Bunu elde etmek için zemin iletişim oranı yani iplik sevkinin bobin devir sayısına oranı 1:5,4 dur. Bura 5 sarım katları mesafesidir.

BOBİN SERTLİĞİ VE SARIM PRENSİBİNİN KONTROLÜ

Bobin sertliği ve sarım basıncı bobinin daha sonraki işlemleri açısından önem arz etmektedir. Örneğin reyon endüstrisi için doğru sertlikte ve gerilimle sarılan bir bobin daha sonra işlemlerde verimli çalışır. Sentetik ipliklerde iplik gerilimi 0.1gr/denye’ den daha büyük olmamalıdır.
Boyaya gidecek ipliklerin imalatında da bobin sarımı çok önemlidir.
İşte bobinlerin sertlik durumlarını çabuk ve doğru bir şekilde bu sebeplerden dolayı kontrol edilmesi gereklidir. Bu Zurick Co-KG nin Desimetre cihazı bulunmaktadır.
Bu cihazın prensibi iplikhanedeki lastik manşonlarının shore sertliğini ölçme şekline benzemektedir. Ölçüm değeri desimetre olacaktır. Konik bir kontrol ucu pozisyonuna 2.5 mm çapındaki bir bilye sıkıştırıcı olarak kullanılır. Bir skala shore sertliğini gösterir.
Bobinde kontrol cihazlarından bir ikincisi iplik gerginliğini ölçen el kontrol cihazıdır. Dokuma hazırlık dairesinde kullanım alanı fazla olan cihazdır. Bobinin haricinde başka dairelerde de tek iplik gerilimini ölçmede rahatlıkla kullanılır. İyi bir tarafı ölçme olayı ayrı bir laboratuarda değil, işletmede çalışma yapılırken gerçekleşmektedir.
İPLİK UÇLARININ BAĞLANMASI
Genel olarak frenlemeyle iplikteki sağlam olmayan kopacak kısımlar temizleyicilerle de dokunduktan sonra kumaşın hatalı görünmesine neden olacak bu yüzden kalın yerlerde iplik koparılır. Bundan sonra iplik uçlarındaki hatalı kısımlar koparılarak atılır. Son olarak iplik uçları birbirine eklenerek bobinlemeye devam edilir. İplik uçlarının birleştirilmesinde,
 Yapıştırma
 Kaynak
 Dikme
 Düğüm
 Sarma veya Spleicer
yöntemleri kullanılmaktadır. İplik uçlarının birleştirilmesinde temel olarak düğümleme ve spleicer kullanılır. İplik uçlarının iyi bağlanması çok önemlidir. Aksi halde bunun zararını ipilik kopuşları yüzünden çözgü ve dokumacılar çeker.
Düğüm: Dokumacılıkta düğümlerin sıkı, uçları kısa ve doğru atılması gerekir. Aksi halde düğümler kendiliğinden açılabilir.
1- Basit dokumacı düğümü (gül düğüm) 4- Gerdirme düğümü
2- Yüncü düğümü (ilmek düğüm) 5- Kördüğüm
3- Çift dokumacı düğümü 6- Balıkçı düğümü
( Düğüm Tipleri )
Dokumada meydana gelen kopuklukların % 20.8’ ine, bobinlemede atılan düğümlerin çözülmesi neden olur. Brown’ın yaptığı incelemeye göre balıkçı düğümü en sağlam düğüm tipidir. Sağlamlıklarına göre sıralanışı
1- Balıkçı düğümü
2- Kördüğüm
3- Çift dokumacı düğümü
4- Germe düğümü
5- Yüncü düğümü
6- Basit dokumacı düğümü
Germe düğümü dokumada kopan ipliklerin bağlanması sırasında kullanılır. Kördüğüm çözgücülerin çok kolay olduğu için tercih ettikleri bir düğümdür. Sağlam olmasına karşılık düğüm yeri çok kalındır. Takılmalara ve kumaşta hata olarak görülmesine neden olur. Bu yüzden kullanılmaması gerekir. Basit dokumacı düğümü zayıf olmasına karşılık, düğüm küçüktür ve takılmadan geçer. Bu nedenle spleicer birleştirme olanağı olmayan yerlerde örme iplikleri için uygundur. Dokumaya en uygun düğüm balıkçı düğümü ve çift dokumacı düğümüdür. Balıkçı düğümünün elle yapılması zordur.
 
 

BOBİN YOĞUNLUĞU
Bobin yoğunluğu özgül ağırlık olarak ifade edilir. Formülü;
Bobin ağırlığı
f= gr/cm³ veya kg/dm³
Bobin hacmi
şeklindedir. Bobin yoğunluğu özellikle boya bobinlerinde önemli olup 0.30 – 0.37 gr/cm³ arasındadır. Çok yumuşak istenen boya bobinlerinde 0.28 gr/cm³ e kadar düşer. Normal bobinlerde 0.4 gr/cm³ kadardır. Paralel sarılan bobinlerde ise 0.50 gr/cm³ e kadar çıkar. Sarım yoğunluğunu etkileyen faktörler;
1- İplik gerginliği
2- Bobin başlığının ağırlığı
3- Çapraz sarım açısıdır.
İplik gerginliği temel olarak zayıf mukavemetli kısımları gidermeye göre ayarlanır. Kopma mukavemetinin % 10-15’i kadardır. Dolayısıyla bobin yoğunluğu için gerginlik değiştirilmez.
Bobin iplikleri arasındaki çapraz sarım açısı  de arasında kullanılır. Boya bobinlerinde tambur değiştirilerek 25-4025  de sarım yapılır.sarım yapılır. Diğer amaçlar için 40
Bobin ağılığının
 Bobin çapı
 Bobin konikliği
 Bobin yüksekliği
 Bobin kovanının alt çapına bağlı olarak değerleri diyagramlardan bulunabilir.
BOBİN TİPLERİ VE KULLANIM ALANLARI
KONİK ÇAPRAZ BOBİNLER
Faydaları;
1- İki bobini birbirine bağlama olanağı verir
2- Sağım bobin eksenine paralel yapılabilir.
3- Sağımda bobin sabit
4- Yüksek sağım hızı ve düzgün iplik gerilim sağılır
57’)15’ vr 5Dokuma, örme, boyama için uygun özellikle (9
Bobin koniklikleri ve kullanım yerleri;
-21
 30’ Flament3
 20’4 Dokuma
 57’ Avrupa bobini5
 15’ Örme bobini9
Avrupa bobini dokuma ve örmeye uygundur.

Normal konik bobin Bombeli konik bobin
Konik bobin tipleri
Mahzuru
1- İpek ve kaygan kimyasal liflerde sağılmada kayma mümkündür.
SİLİNDİRİK ÇAPRAZ BOBİNLER
Faydaları;
1- Sağım dönerek çevreden olabilir
2- Bobin patronu ucuzdur
Mahzuru
1- Üst kenarda sürtünme oluşur. Sağımda iplik gerginliği düzgün olmaz

Bombeli silindirik bobin Düz silindirik bobin
Silindirik bobin tipleri
PARALEL SARIMLI BOBİNLER
Roket Bobini ve Süper Kops
Faydaları;
1- Kops üzerinde sarım yapılır
2- Üzerine büyük iplik miktarı sarılır. Bu tiple çalışan makinaların verimi yüksektir.
Mahzuru;
1- İpek ve kimyasal lif ipliklerine uygun değildir.
İki Tarafı Diskli Bobin
Faydaları;
1- Diskler ipliği hasardan korur
2- Çapraz bobini iyi olmayan sert-keten, jüt, kıl ipliklerinde
3- Kaygan ipek ve kimyasal ipliklerde veya az bükümlü ipliklerde
Mahzuru;
1- Bobin eksenine dik bir sağımla sağılır. Bobin dönmek zorundadır.
2- İplik fazla zorlanır
3- İki bobin birbirine bağlanamaz.
4- Bobin değiştirme fazla zaman alır.
İşletmede değişik tiplerde bobin kullanılır. Bunun nedeni; Hatasız olarak en yüksek verimle çalışabilecek bobin tipi ipliğin cinsine ve kullanım yerine bağlıdır.
Kullanılan bobinleri büyük olarak tercih etmek, bobin değiştirme işlemini azalttığı için ekonomiktir. Ancak bobinin büyümesi genel olarak iplik kopuşlarını artırır. Bu nedenle ortalama 1.700-2.200 kg bobinler tercih edilir. Bobin yüksekliği arttıkça sağım gerilimi artar, gerilim artışları kopuşları artırır.
BOBİN MAKİNALARININ ÇALIŞMA PRENSİBİ
Bobin makinalarında merkezi tahrik, otomasyon, uçuntu temizleme işlemlerinin yanında, ipliğin bobinlenmesini sağlayan çok sayıda sarım iği bulunur. Klasik bobin makinalarında iğlerin hepsi yekpare iken; otomatik bobin makinalarında birbirinden bağımsız üniteler halindedir. Kops, artık bobin, çile veya boya muflarından alınan iplik; iplik temizleyici, iplik birleştirici, iplik yoklayıcıdan geçerek barabanla bobine sarılır. Sarım iğleri bu ana organlardan meydana gelir.
Balon kırıcı kopstan iplik alınırken meydana gelen balonu küçültür. Balon kırıcının etkisiyle kopsun küçük ve büyük çaplarından iplik gelirken meydana gelen iplik gerilim farkı azaltılır. Ayrıca kops biterken meydana gelen iplik geriliminin aşırı yükselmesi de önlenir. Balon kırıcı yardımıyla çok daha düzgün bobin sarılır.

Bobinin eksenel hareketi
Tamburun eksenel hareketi
Bobin ve tamburun hareketi
Bobin veya tamburun eksenel hareketi, yavaş çalışan kam, eksantrik gibi basit sistemlerle sağlanır. Eksenel hareket miktarı 1-6 mm arasında değişir. Bobin çapı büyüdükçe kenarların sertliği artar. Bu nedenle büyük çaplı bobinlerde veya kalın ipliklerde eksenel hareket miktarı artırılır.
Kuşak gidermek için kullanılan sistemler ise;
1- Sarım hızının değiştirilmesi
2- Sarım sayısı değişen tambur
3- Kademeli sarım sayısı değişimidir.
Sarım hızının değişimi en çok kullanılan yöntemdir. Tambur sabit hızda çalışırken bobin hızı zaman azaltılarak iplik sarımlarının üst üste gelmesi önlenir. Bu amaçla;
a- Bobinin belli aralarla yukarı kaldırılması
b- Ana motorun aralıklı çalıştırılıp durdurulması
c- Tambura hareket veren kavramanın aralıklı açıp kapatılması
d- Bobinin hareket ettirilerek tamburdan hareket aldığı noktanın değiştirilmesi uygulanmaktadır.
İlk iki yöntem elle çalışan klasik bobin makinalarında kullanılmıştır. Bobinin yukarı kaldırılıp indirilmesinde bobin aşağı indiği anda daha yüksek hızla dönen tambura temas eder. Bu bobinin sarım kalitesini bozar. Motorun aralıklı olarak çalıştırılıp durdurulmasında ise makinadaki zaman rölelerinin sık sık arza sorunu ortaya çıkmaktadır.
BOBİN MAKİNASINDA İSTİHSAL HESABI
P= kg/saat
V= m/dakika (sarma hızı)
 x d x n
V=
1000
d= Baraban çapı (mm)
n= Baraban deviri (d/dak)
V x 60 x %R
P= x İğ adedi
Ne x 1.693 x 1000
BOBİN MAKİNALARINDA İŞÇİLİK HATALARI
1- Kopsun yatağına iyi yerleştirilmemesi
a) Yatak tutucu yayının kırık, eksik olması
b) İşçinin masurayı yerine iyi bir şekilde oturtmaması
c) Yatak tutucusu hiç yok masuranın oynuyor olması
d) İşçi masurayı takarken ip ucunu karıştırmışsa
e) Farklı iplik numarasındaki masurayı kullanmış olması
f) Masurayı bağlarken ilgili yerlerden geçirmemesi
2- İplik temizleyicide rastlanan hatalar
a) İplik temizleyiciden geçirilmezse
b) Mekanik temizleyici kullanılıyorsa iplik kalınlığına uygun bıçak seçilmelidir.
c) Elektronik temizleyici kullanılıyorsa fotosel ayarının yine iplik numarasına uygun yapılması gerekir.
d) Bobin makinasının kirli olması
e) Dairede klima yetersiz ise uçuntunun fazla olması
f) Temizleyicide bıçağın kırık, eksik olması
g) Elektronik fotosel çalışmıyorsa
h) Gerek mekanik, gerekse de fotoselde daha önceki iplik, uçuntu vb. kirlerin kalması
3- Parafin tertibatı ile ilgili hatalar
a) Parafinin yumuşak veya çok mat olması
b) Parafinin karışım özelliğinin iplik bünyesine uygun olması
c) İşçinin parafini yerine iyi oturtmamış olması
d) İpliğin parafine tam temas etmesini sağlayacak şekilde geçirilmiş olması
4- Gerdirici yada frenleyici ağırlık ile ilgili hatalar
a) İpliğin kalınlığına uygun pulcuk takılmamış olması
b) Fazla pulcuk takılmış olması yada eskiden bu pulcukların unutulması
c) İpliğin pulcuktan geçirilmemiş olması
d) Eksik pulcuk takılmış olması
e) Pulcukların kirli ve aralarında uçuntu birikmiş olması sebebiyle havada kalıp iplik bünyesine baskı yapmaması
5- Rehber ile ilgili hatalar
a) İplik masuradan alınınca rehberden geçirilmezse iplikte istenmeyen farklı balon meydana gelmesi
b) Rehbere iplik dolaşımı ve bunların temizlenmemiş olması
c) Makinadaki kirlilik
d) Rehber üzerinde kaymayı engelleyici pürtük, çapak vs. nin olması
6- Bobinin barabandan irtibatını kesen kol ile ilgili hatalar
a) İplik kolun kalkmasını yani kumanda etmesini engelleyecek şekilde çalışmazsa
b) Bu kolun görev yapmaması yani yatağın kirli olması
c) Kol çalışıp da barabandan bobinin kalkmaması veya aşağıya beraber üzerine indirilmemesi
7- Baraban ile ilgili hatalar
a) Baraban yivleri kırık veya çapaklı ise
b) İplik baraban yivlerinden geçmiyorsa
c) Bobin barabanı tam ortalamamışsa
d) Barabanın dönmesinde bir aksaklık varsa
e) Barabanın yiv ve yataklarında iplik yapışması olmuşsa
f) Makinada genel kirlilik varsa
8- Bobin hataları
g) Bobin sarımında bir aksaklık varsa
h) Bobin baraban üzerinde kayma yapıyorsa
i) Bobine gelen iplik barabanın yivlerinden geçmiyorsa
j) Bobine sarım yapan gezici rehberi arızalı olması
k) Farklı iplik numarası kullanılması sonucu bobin yanlış iplik sarılmışsa
l) Bobin masurasında yanlış masura kullanılması
m) Bobin masurasının kırık, ezik veya yırtık olması
n) İplik koptuğunda bobinin baraban ile irtibatı kesilmiyorsa
o) Bobin dolduğunda zamanında çıkarılmamışsa eğer bobini makina otomatik çıkarıyorsa bu tertibatta bir arızanın olması
p) İplik koptuğunda uzun zamandır eklenmiyorsa iplik nedeni ile bobinin emsalinden küçük çapta kalması halinde
q) Bobin boş masuranın yerine tam oturmamış olması
r) Masuranın yırtık ve eksik olması
s) Masuranın amacına uygun olmaması yani boya bobini, çözgü, triko vs. gibi
t) Bobin arasına uçuntu, neps, iplik ucu gibi kalite bozucu yabancı maddelerin karışması
u) Bobin büyüklüğünün kg olarak yanlış ayarlanmış olması
v) Bobine yağ ve kir bulaşmış olması
9-Düğümleyici ile ilgili hatalar
a) Düğümleyici de hata varsa bağlama yapmıyorsa
b) Bağlama sonucu uç uzun kalıyorsa
c) Düğümleyici kirli ise
d) Splayzer uç ekleme ile bağlama yapılıyorsa; eklemede hata varsa
10- Genel hatalar
a) Dairedeki klima yetersiz ise kuru veya aşırı nemli havanın olması
b) Daire kirli ise
c) Yerler yağ ve ıslaklık nedeni ile kaygan ise
d) Dairede dolaşımı ve sevkiyatı engelleyecek şekilde düzensizlik varsa
e) İşçi devamsızlığının kontrol edilmesi, devamsız olanların sebeplerinin araştırılması
f) İşçinin vardiya giriş ve çıkışında makinasını kirli ve tertipsiz bırakması
g) Vardiya çıkışında sökülmesi gereken takımı sökmemesi
h) Temizlik sağlayan unsurların ahtapot veya elle yapılıyorsa düzenli yapılması
i) Dairede aydınlatma yeterli değilse
j) Arızaların zamanında giderilmesi
k) Çalışmayan makinaların üzerlerinin örtülmesi
11- Bobin sonrası oluşabilen hatalar
a) Bobinin makinadan zamanında alınmaması
b) Bobinin üzerinde kir, uçuntu, toz vs. birikmesi
c) Bobinlerin istif yerlerine numaraya uygun olarak konmaması
d) Bobin nakliye arabalarının çapaklı, kirli olmaları
e) Bobin nakliye arabalarının uygun hareket etmemeleri, tekerleklerine iplik dolanmış, rulmanlarının arızalı olması
f) Bobinlerin nakliye arabalarına gelişi-güzel ve hızlı atılmaları sonucu bobinlerde meydana gelen ezilmeler
g) Bobinlerin naylon torbalar ile içine ezilmeyi önleyici karton ve naylon tıpaların konmamış olması
h) Bobinlerin ambara gidecekse çuvallarına numaralarına uygun şekilde düzgün istif edilmiş olması
i) Çuvalların üzerlerinin doğru yazılması, tartıların hassas yapılması
j) Çuvalların istiflerinin düzgün ve hassas yapılması ve hızla atılmaması
k) İstif yerlerinin temiz olması, ıslak olmaması
l) Bobin rutubetinin ticari rutubette olması
12- Bobinde işçi sağlığı ve iş güvenliği yönünden alınacak tedbirler
a) İşçi toz maskesi takmalı
b) Yangın söndürme tüpleri bulunacak ve kolay görülebilir yerde olmalı
c) Tüpler dolu ve kontrollerinin periyodik ve zamanında yapılmış olmalı
d) Aydınlatma lambalarının florasanların üzerleri kapalı startellerinin açıkta olmaması
e) Aydınlatmanın direk ışık vermemesi lamba üzerleri kare şeklinde ışık kırıcı olmalı
f) Eğer güneş ışığı işletmeye geliyorsa direk gelmemeli
g) İşletmede periyodik bir temizlik yapılmalı.Bu temizlik esnasında emici cihazlara yer verilmemelidir.Temizlikten uçan toz vs gibi uçuntuların üzerine karışmaması
h) İşletmede makine bakımı periyodik olmalıdır.
i) Yerler temiz olmalı kaygan olmamalı
j) İşletme içinde kayıcı, yanıcı, kesici yani yaralamaya sebep olan herhangi bir şeyin olmaması
k) Makinadaki arızaların vakit geçirilmeden yapılması
l) İşçilerin verilen koruyucu malzemelerin kullanılmalarının sağlanması
m) Periyodik işçi eğitiminin yapılması
n) İşçi giriş, çıkış ve nakliye esnasında doğabilecek hertürlü kazalara tedbir alınması
o) İşletmede ikaz levhalarının asılması
p) Elektrik aksamının sık sık kontrolü, kaçak, kısa devre, çıplak kabloların anında giderilmesi
q) Açık dişli, makina kapağı, elektrik panosu, kayış, kasnak vb. şeylerin kapatılması
r) İşçide uzun saç, yüzük, etek gibi makinaya takılacak yerlerin olmaması
s) İşletmede mümkünse püskürtmeli yangın söndürücü kullanılması ayrıca duman vb. ısıya hassas alarm sistemlerinin konulması
t) Sedye, cankurtaran , oksijen tüpü, ilk yardım malzemesi, hemşire, doktor gibi sağlık ekibi bulundurmalı, gece vardiyaları için ilk yardım yetiştirmeli.
KATLI BÜKÜM MAKİNALARI
Bobin dairesinden çıkan iplikler aşağıdaki yolu takip ederler.
Sevk için ambara Bobinlenmiş iplik Boyama dairesine
Direkt dokumaya
Çözgü hazırlama Atkı aktarmaya
dairesine
Örme dairesine
Katlanmak ve bükülmek
üzere katlı büküme
(Düz büküm - Fantazi büküm)
Katlı büküm demek; isminden de anlaşıldığı gibi ipliklerin bir veya daha fazla miktarının önce bir araya getirilip, sonra bükülmesidir. Bükümden amaç, belli bir mukavemet sağlamaktır.
Ancak burada büküm yapılırken kritik büküm adı verilen bükümün maksimum sınırını aşmamak gerekmektedir.
Kritik Büküm: Büküme tabi tutulan iplik ya da elyafların bükülerek mukavemet kazandıkları en üst noktaya denir. Bu noktadan sonra büküm arttırılsa bile mukavemet değeri düşmeye başlar. Aşağıdaki grafik bunu göstermektedir. Grafiğin yatay ekseni büküm artışını, düşey ekseni de mukavemet artışını göstermektedir.  3 değerine kadar mukavemeti arttırmıştır. 3'den sonraki büküm artışıGrafikte 1 ile iplik mukavemetinde düşüş görülmeye başlamıştır. Nitekim grafikte görülen 4 noktası bu hususu doğrulamaktadır. İşte buradaki 3 noktasındaki büküm değeri kritik büküm değeridir.
 

3 Kritik büküm
 
Kritik büküm grafiği
 
Büküm artışı

Katlı büküm ile ilgili bir değer önemli bilgi ise, aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi eğer Z yani sağ yönde bükülü ipliklerden tek adımda yine sağ yönde katlayıp, büküm elde edecek isek; bu elde edilen ipliğin mukavemeti ilk ipliklere nazaran zayıf olur. Burada iplik mukavemetinin düşmesine tek adımlık işlem sebep olmuştur. Eğer katlı bükülü ipliği 3 yönde yaparsak bu engel ortadan kalkar.
Z bükümlü ipliklerden yine Z bükülü katlı iplikler elde etmek istiyorsak; bunu, bükümü iki adımda yaparak gerçekleştirebiliriz. Önce iplikler çift çift alınarak S yönde bükülürler sonra bunlar Z yönde tekrar bükülürler. Aşağıda konu ile ilgili bir örnek verilmiştir.

Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z Z
S S S
S
Z
a) 6 katlı bir iplik yapılmak isteniyor. b) 2 adımda Z bükümün, 6 katlı
Z bükülü 6 adet iplik tek adımda olarak elde ediliş şemasıdır.
S büküm yapılmaktadır.
Büküm Yönü ve Büküm Büyüklüğü ile Amaçlanan Efekti Elde Etmek
Yukarıda da anlatıldığı gibi bükümün yönü açısından eğer bükülecek iplik Z yönlü ise katlı büküm S olarak seçilmelidir.
Mukavemetli bir büküm elde etmek için aşağıdaki hususlar yerine getirilmelidir.
1) İnce numaralı elyaf materyali
2) Katlanacak tek ipliğin mümkün mertebe ince numarada olması gerekmektedir.
3) Katlanan ipliklerinde mümkün olduğu derecede ince olması ve bükümün çok basamaklı yapılması tavsiye edilir.

BÜKÜM BÜYÜKLÜĞÜ
Büküm miktarının büyüklüğü büküm katsayısı ve iplik numarası ile doğru orantılıdır.
eT = 
T = 1 inch’teki büküm adedi
e = Büküm katsayısı
Ne = Büküm İngiliz numarası cinsinden değeri
Büküm cinsi; bükümün yapısı ile ilgilidir. İplikte, elyaflarda kuru ve yaşlılık önemlidir. Büküm yumuşak ve kaygan olmalıdır. Ancak yaş büküm esnasında mukavemet düzgünsüzlük ve dolgunluk önemli bir şekilde düzeltilir.
Kumaş, örgü ve trikoda kullanılan yün iplikleri kuru bükülmelidir.
Dikiş iplikleri ve şantuklu gibi fantezi kumaşların imalinde kullanılan iplikler sadece yaş bükülürler.
Bilinen bir iplik numarasının kullanımı ile büküm değerinin tespiti
Köchlin’e göre büküm ile bükülen ipliklerin numaraları arasında aşağıdaki oran vardır.
T1 1
T2 2
Bu büküm formülü nispeten küçük numara alanların da kullanıma uygundur. Bir bükümün mukavemeti iplik ve elyafların birbiri ile sürtünmelerine bağlıdır.
 
Elyaf kesitleri
Elyafın sürtünme yeri
 
İpliklerin katsayısına, kalınlığına ve büküm katsayısı faktörüne bağlı olarak büküm miktarı değişkenlik gösterir. Bunun sebebi ipliklere, kopmalara karşı gerekli mukavemeti kazandırmaktadır.
 bükümAşağıdaki formül yardımıyla  katsayısı hesaplanabilir.
 = T1 / 1
Çift Katlı Bükümde İplik Uzunluğunun Değişimi
Büküm yapılırken iplik uzunluğunda değişmeler olur. Buna etki eden hususlar;
1- Eğrilen iplik numarası (Tek iplik)
2- Katlanıp bükülen iplik numarası (Katlamadan sonra)
3- Büküm amacı (fantazi, düz vs. )
4- Kat sayısı
5- Büküm esnasındaki gerilim
6- Ham maddenin esnekliği, uzaması
Laboratuar Büküm Ölçücü Alet ile Katlı Bükümün Ölçülmesi
Ölçülecek ipliğin her iki ucu 1 ve 2 nolu kıskaç vasıtası ile sıkıştırılır. 2 nolu kıskaç sabit tutulurken 1 nolu kıskaç döndürülür. Bu arada 2 nolu kıskaca 3 nolu ağırlık asılır. Bu gerginlik sağlar. Sonra 1 nolu kıskaç 6 nolu kol ile döndürülür. Bu döndürme bükümde olan 2 ipliğin paralel bir halde bükümün sıfır konumuna gelinceye kadar sürer. Devir sayısı 4 nolu skaladan ölçülür. Gerilimi sağlayan 5 nolu iplik gerilim boyu 250mm’ dir. Deney 10 adet yapılır. Ortalama alınarak büküm sayısı tespit edilir. Numune iplik alırken bobin uç noktası atılır. Çünkü bu yerde büküm kaymaları olabilir.

Büküm ölçen alet
1- Kıskaç (ipliğin bir ucunu kıstırır)
2- Kıskaç (ipliğin diğer ucunu kıstırır)
3- Gerdirici ağırlık
4- Büküm miktarını gösteren skala
5- İplik
6- İplik bükümünü ölçmek için çevirme kolu

Bükümü ölçen cihazda istatistiki laboratuar metotlarına göre yeterli sayıda deneme yapılıp kaydedilir. Sapmalar atılır ve ortalama değer bulunur. Bükümü ölçerken ölçülen iplik yani 2 kıskaç arasında gerilen ipliğin boyu 250mm’ dir. Gerilimi sağlamak için kullanılan ağırlık ise 100 m iplik ağırlığıdır.
Büküm ile ipliğin boyu kısalır. Burada uzunluk değişiminin hesabı için bükümün yapılmasından sonra iplik boyu Lg gerilimindeki boy – boyut değişimi olarak veya bükümden önceki boy Lz seçilir.
Lz = Lz1 – Lg * 100 %
Lg
Büküm esnasındaki bükümün boyut değişimi
LA = Lg – Lz1 * 100 %
Lz1

BÜKÜM İMALAT YÖNTEMİ
Katlı bükümün amacı; İki veya daha fazla katlı ipliğin bir araya getirilerek bükülmesidir. Katlı büküm makinaları ring iplik makinalarına sistem olarak benzerler. Ring iplik makinalarında fitil besleme yapılır. Bunun sonunda çekim yapılarak, büküm verilir. Sonuçta istenen inceliğe göre, mukavemetli kullanıma uygun bir iplik elde edilir. Ancak büküm makinalarında bu biraz farklıdır.
Makinanın yapı olarak ring makinasına benzemektedir. Büküm makinasında da bir besleme sevk ve masuraya sarma vardır. Katlı büküm makinasında besleme bobinler vasıtasıyla yapılır sevk silindirlerinden geçen 2 veya daha fazla katlı iplik ring iplik makinasındaki gibi rehber, kopça gibi yerlerden geçerek masuraya sarılır.
Bir büküm makinası ile ring iplik makinasının benzerliğini içeren karşılaştırma aşağıda yapılmıştır.
KANATLI BÜKÜM MAKİNALARI
Bu büküm makinalarının elemanları, ring büküm makinasından çok az farklılık gösterirler. Ring büküm makinası ve diğerleri bu cins makinanın geliştirilmesi sonucu elde edilmiştir. Besleme A silindiri ile yapılır. Büküm, E kanatları vasıtasıyla yapılır.
Kanatların çalışması, bir tamburdan kayış ile C kasnağı hareketin gelmesi sayesinde olur. Yeni konstrüksiyonlarda tahrik üstten olup; eskilerde alttan idi. Bobin dolduğunda kelebek yukarıya kaldırılıp bobin çıkarılıyordu. Oysa yeni makinalarda bir ayak yardımıyla dolu bobin öne doğru çekilerek kelebeklerde ayrılır. F: Bobin, G: Bobin frenleyicisidir. Frenleme arzu edilen iplik gerilimine bağlıdır. Asılan ağırlık değişimi ile ayarlanır. Frenleme ile F bobini E kelebeğinin devrine karşı direnir. I ile gösterilmiş olan bobin sehpasının hareketi sabit bir hızda olup; bobin uzunluğuna gözde hareket yapar.
Bobin değişimi, bobin ekseninden dolunca öne doğru çekilir. Bu hareketi H ayağı kolaylaştırır. Bu şekilde dolu bobin kelebekten kurtarılmış olur. Kelebeklerdeki max devir sayısı 2000d/dak dır.

Bükümlü İpliklerin Sınıflandırılması
 
Eğrilmiş Kısa Lifli Bükümlü Flament Kaplanmış Bükümlü Bükümlü Fantezi
Bükümlü İplikler İplikler İplikler İplikler

Düz Büküm Fantezi
Büküm
- Katlı bükümler - Renkli Fantezi bükümler
- Yumuşak bükümlü iplikler - Yapısal fantezi bükümler
- Sert bükümlü iplikler - Parlak fantezi bükümler
- Büküm efektine sahip
iplikler
KATLI BÜKÜM MAKİNALARINDA OLUŞABİLECEK İŞÇİLİK HATALARI
1- Katlama makinasında
a) Bobin yatağına tam oturmamışsa
b) Yanlış numarada bobin takılmışsa
c) Bobin katlanırken geçtiği yollardan geçirilmemişse
d) Sevk silindirinin üstünden geçirilmişse
e) İşçinin kontrolsüzlük nedeniyle kopan ipliklerin zamanında bağlanmamışsa
f) Kopan iplik uçlarını atmamış makine üzerinde bırakmışsa
g) Bağlamada fazla uç bırakılmışsa
h) Makina temizlik periyodik olarak yapılmamışsa
i) Makine bakımında yapılan işlemin arıza olsun olmasın periyodik olarak yapılması
j) Yağlamaların belli bir takvime bağlanması, hatta bir yağlama tablosu ile bu durumun kontrol edilmesi gerekmektedir.
k) Fazla yağlama yapılmışsa taşan yağlar toz birikmesine sebep olacaktır.
l) Genel hata olarak yeterli aydınlatma yapılmamışsa
m) Dolan katlanmış bobinler zamanında çıkarılmamışsa
n) Makinadan oluşan bobinlerin istif yerine numara ve cinslerine göre konulmaması halinde; bobinin nakliye arabasına düzenli ve yavaş yerleştirilmemesi
o) Bobinlerin atılmasına ve ezilmesine sebep olacak işlemeler
p) İstif yapılan yerlerin temizliği ve bobinlerin üstünün örtülmemesi
q) Makinaya bakan işçinin acemiliği, devamsızlığı ve yorgunluğu

ÇÖZGÜ DAİRESİ
ÇÖZGÜ MAKİNALARI
Çözgü makinaları dokuma işleminden önce dokumanın boyuna ipliklerinin hazırlandığı dairedir. Bu işletmede yapılacak hata dokumanın kalite ve randımanını büyük ölçüde etkileyecektir.
Bu dairedeki çalışma; düz yani seri ve konik olmak üzere ikiye ayrılır. İkisi arasındaki farklar şunlardır.
1) Düz çözgüde, iplikler çağlıktan levente kadar birbirlerine paralel olarak gelirler. Bu çözgüde levente sarılan iplik sayısı çağlık kapasite ile sınırlıdır. Dokumaya gönderilecek olan levent, çözgü leventlerinin haşılda birleştirilmeleri ile elde edilir. Çözgü leventinin eni dokuma leventi ile eşittir. Çözgü leventinin imkanları daha fazla olduğundan dokuma leventine nazaran %50'ye kadar geniş enli seçilebilir. Böylece ekonomiklik sağlanacaktır.
2) Konik çözgüde; çağlıktan gelen iplikler dar bir band halinde konik tambura sarılırlar. Bir bandın uzunluğu leventte olması gereken uzunluk kadardır.Dokumada dokunacak tüm iplik sayısına erişinceye kadar bandlar yanyana ve birbirlerine paralel olarak sarılır. Tüm tel sayısı elde edilinceye kadar sarılan band sayısı da; bir banttaki iplik sayısına göre belirlenir. Daha sonra bütün bantlar haşıla gidecek tek bir levente aktarılır.
Her iki tip makinada ortak olan şey çağlıktır. İki tip çözgü makinasının çağlığında; seri çözgünün çağlığı daha çok kapasitelidir. Daha büyük bobin kullanılabilir.
Şekilde de görüldüğü gibi rezerve bobinsiz çağlık bir sehpaya bağlıdır. Bu sehpa bobinin taşınmasını sağlar. Modern çağlıklarda çapraz bobinler çalışır. Çapraz bobinler diğer bobinlere göre daha büyüktür. Rezerve bobinli çağlıkla çalışırken, çalışan bobin bittiğinde makina durmadan rezerve bobinler devreye girer. Bu şekilde makina durmadan daha yüksek verime ulaşılmış olunur.
Çağlıkta önemli olan; bobin değişiminden dolayı makinanın duruş zamanının az olmasıdır. Makina imalatçıları bu hususu dikkate alarak çeşitli tipte çağlıklar üretmektedir.

Yedek bobinsiz çağlık

Yedek bobinli çağlık
Yukarıdaki şekilde görülen çağlık ise bir konik çözgü makinasına aittir. Bir havlu kumaşı içindir. Çağlığın bir yanında tek bobinler kullanılmış olup, diğer tarafında ise sadece masuralar kullanılmıştır. Masuradan masuraya bağlama yapılarak üretimin sürekliliği sağlanmış ancak; masuradaki iplik miktarı az olduğundan işçilik çok fazla olmaktadır. Ancak bu usulle bobin işçiliği ortadan kaldırılmıştır. Masuradaki ipliklerin temizlenmiş, ince ve kalın yerlerden arındırılmış olmaları gerekmektedir.
Elektrik İplik Yoklayıcısı
Bobinden ipliğin çekiminden sonra iplik bir frenleme mekanizması arasından geçer. Kural olarak tabak şeklinde frenleme plakaları kullanılır. Bu frenleme cihazları, ipliklerin çağlık ile makine arasında ipliğin kendi ağırlığı ile bobinlerden istenilenden fazla boşalmasını önler. Levent veya tamburun üzerine iplik uçlarının aksamasını önlemek için bu frenler kullanılır. İplik aşağıdaki şekildeki gibi bir cereyan akımı ile bobinden salınır. İplik kopmasında bu cihaz makinayı bir kontak yardımı ile durdurur.
İpliğin geriliminin sabit olması istenen bir husustur. İplik gerilim farkları değişik bobin çaplarında ve farklı sevk hızlarında ortaya çıkabilir. Özellikle sentetik iplikleri ile yapılan çalışmada bu hususa dikkat etmek gerekmektedir. Ani duruşlarda frenlemenin iyi yapılması farklı bobin çaplarının kullanılmaması, makinanın tekrar hareketinde ani kalkışların ve hızlanmanın olmaması hız artışının yavaş yavaş yapılması, frenlemeyi sağlayan pul frenlerin iplik bünyesine uygun ve bobin için aynı ağırlıkta takılması, ipliklerin çağlıktan itibaren geçtikleri yolların birbirinden farklı olmaması ve temizliğin emme ile hafif bir hava sirkülasyonu olacak şekilde yapılması ve klimanın rutubetinin uygun bir şekilde ayarlanmış olması gerekmektedir. Dokuma salonu gibi % 70-80 nem oranı burada arzu edilmez. Haşıl dairesine yakın bir yerde çalışılıyorsa haşıl ile çözgü dairesi arası mutlaka kapatılmış olmalı, arada otomatik kanan çift kapılar olmalıdır. Önemli olan husus; haşılın yoğun rutubetini çözgüye geçirmemesidir. Az ve fazla rutubet ipliklerde kopmaya ve dolaşmalara neden olurlar.
ÇÖZGÜ MAKİNASININ ÇALIŞMA PRENSİBİ VE BÖLÜMLERİ
Çözgünün bitiş işleminde herhangi bir sorun olmadığı görülmektedir. Ancak; malın iyi olması bakımından çözgü makinasının işletme tertibatı üzerindeki geliştirme talepleri artmaktadır.
1) Çözgü Makinasının İşletme (Kumanda) Tertibatı
Çözgü makinasındaki kumanda problemi düzgün sarım kalınlığın oluşumu ve çözgü leventinin başlangıcından bitimine kadar olan iplik gerilim sabitliği için önemlidir.
Teknik çözümler bir silindir veya tamburun çevresel hızı üzerinde toplanmıştır. Çözgü leventine leventin eni boyunca temas eden bir tamburun hızı ile kumanda işlemi gerçekleştirilmektedir. Bu tamburun levent yüzeyine teması ile uygun sıkılıkta ve düzgünlükte sarım elde edilir.
Renkli ve hassas çözgüler için bu baskı silindirinin basıncı azaltılır. Bunlar için kumanda işlemi levent merkezine doğrudan doğruya yani direkt olarak yapılmıştır.
Çevresel kumandalı silindir Merkezi kumandalı çözgü levendinin
çalışması
Merkezi kumandalı levent, hareketini bir elektrik motorundan direk alır. Devir ayarlanması gerekir. Çünkü çözgü leventinin çapı çevresel hıza bağımlı olması gerekir.
 ‘ dir.Vçevre hızı = dçapı * ndevir *
V hızının sabit kalması için dçapı artması halinde n azalması gerekmektedir. Eğer bu tedbirler alınmasaydı levent çapı büyüdükçe artan çevre hızından dolayı ipliklerin çağlıktan sağılma hızı ve gerilimi artacak, hatta sağılırken oluşan balon çapı büyüyecek ve istenmiyorsa gerilim farklılıkları ve kopuşlar dolayısıyla verim düşüşü ile kalitesiz üretime neden olacaktır.
Aşağıda seri (düz) çözgü makinasının çeşitli tahrik şekilleri görülmektedir. Bunlar:
1) Çözgü leventine bir tambur ile sürtünme yaptırarak oluşturulan kumanda şekli; burada motor milinden alınan hareket, bir dişli 'V' kayışı ile baskı tamburunun milinin üzerindeki dişli çarka iletilir. Dişli kayışın tahrik şekli aşağıdaki şekilde gösterilmiştir.
2) Tambur sürtünmeli bir başka tahrik şekli tambura farklı 2 devirde hız kazandırmakla olur. Bu hareket şöyle gerçekleşir. Tambur mili üzerinde 2 farklı dişli çark bulunur. Bu iki çark arasında bir manivela kolu ile kavramayla motordan alınan hareket farklı hızlarda tambura iletilmiş olur.
3) Bir başka tahrik şekli direkt olarak çözgü levent miline yapılan kumandadır. Ancak burada çözgü levent çapı büyüdükçe çevre hızının artmasından dolayı iplik geriliminin sabit kalması için, hızın sabit tutulması gerekeceğinden leventin hızının levent çapının artışına paralel olarak düşürülmesi gerekmektedir.
4) Bir başka devir ayarlama tertibatı da yine konik silindirlerle devir ayarının yapıldığı sistemdir. Bu konik silindirler birbirine diri bir kayış ile bağlanmışlardır. Bir diferansiyel dişli mekanizması toplam gücü üstlenmektedir.
5) Direkt Tahrik: Bu metotda iplik sevk hızı, alanın artışına rağmen sabit kalır. Bu metotda farklı metod bulunmaktadır.
Bunlardan birincisi, düzgün ve ayarlı akımı sağlayan bir devir akım motoru ve düzgün akım jeneratörüdür.
İkinci metod ise; düzgün civalı buhar göstericisi üzerine düzgün akım sağlayan ve işletmesi 3000 saat süren bir metotdur. Her ikisinde de yüksek finans ve bakım maliyeti vardır. Bir düzgün akım ayar motorunun karakteristik bir verim yardımcı motoru olarak kullanılmaktadır. Buradaki talip; çözgü leventinin arzu edilen tahrik verimi içindir.
6) Bu tipte devir motoru tarafından tahriki kavrama ve dişli çark yardımı ile direkt olarak çözgü leventine yapılır. Kavrama; bir kol ile yapılır. Artan levent çapına temas eden bir silindir sayesinde sevk edilen iplik gerilimi sabit olarak tutulur.
7) Aşağıda belirtilecek olan iki tip tahrik mekanizmasında da çevresel tahrik yapılmaktadır. Her iki sistemde hareket tamburu ve çözgü leventi düzgün ve yeknesak olarak frenlenmektedir.
HAM ÇÖZGÜ VE RENKLİ ÇÖZGÜ LEVENTLERİNİN MAKİNADAN ALINIP YERİNE BOŞUNUN TAKILMASI
Bütün modern çözgü makinalarında dolu leventin makinadan alınması boşunun takılması bir motor yardımı ile kendi kendine olur. Bunun için herhangi bir işçilik gücü harcanmaz. Bu amaç için çözgü leventi bir gerilim ve ana silindiri ile taşınır veya bir salınım hareketi ile taşınır. Leventin frenlemesi için bugün genel kural olarak hidrolik frenlemeler kullanılır. Bu frenleme otomobillerin frenlemesi gibidir. Frenleme zamanındaki iplik akışı önemsizdir.
Çözgü ipliklerinin çağlıktan düzgün ve eşit gerilimle çıkıp; çözgü leventlerine sarılmaları daha sonraki işlemler için önemli bir sigortadır. Gerilim farklılığı dokumada istenmeyen hataları doğuracaktır.
Bugün genellikle düzgün ve sert çözgü leventi ve renkli leventin hazırlanabilmesidir. Bu husus bir toplayıcı silindirin kullanılması ile elde edilir. Çözgü leventinin bilinen sarım sertliği sarıcının presi ile olur. Bu pres yayıcı silindirin görevidir. Presin büyüklüğü ayarlanabilir ve fren ile bağlantılıdır. Çap değişimi ile bu yayıcı silindirin yeri değişir.
Çözgü ipliklerinin çağlıktan düzgün ve eşit gerilimle çıkıp; çözgü levendine sarılmaları daha sonraki işlemler için önemli bir sigortadır. Gerilim farklılıkları dokumada istenmeyen hataları doğuracaktır.
Sert çözgü leventinin düzeni Renkli levent düzeni
yayıcı silindir,2 8-7-6-10 Sıkıştırma cihazı 5-11 levent tahriki, 9 levent
Yayıcı silindirin usulüne uygun kullanılması için aşağıdaki hususlara dikkat edilir.
a) Daha çok miktarda iplik kullanımı: Bütün en boyunca bütün ipliklerin geriliminin düzgünlüğü, daha sert çözgü leventinin imalatı için gerekli tedbirlerin alınması.
b) Arzu edilen iplik kalınlığındaki en yüksek talep ve renkli leventlerdeki yumuşaklığın olma zorunluluğu: Sert çözgü leventi için 2 ile gösterilen yayıcı silindir görülmektedir. Çözgü leventi çapın artmasından önce uzaklaşır. Çözgü levent sertliği kademesiz ayarlanır. Basınç, leventin kendi ağırlığı yataklanmasına göre ayarlanır. Basınç düzgünlüğü ile mukavemet boyutu ayarlanmış olur.
Renkli ipliklerin leventi için en önemli husus; çözgü leventinin artması ile iplik sevk hızının da sabit tutulmasını temin etmektedir. Artan levent çapı ile yayıcı silindir geri çekilmelidir. Yayıcı basınç 3-10 ve 2 konumları ile ayarlanır. 4 ile gösterilen gevşeme ve kısma silindiri de yayıcı basıcı ayarlar.
Ölçme Cihazı: Çalışma genişliğini çözgü tarağı bir ölçme aletinden oluşur. Sarımda erişilen çözgü boyu bu cihaz ile ayarlanır. Bu ölçme silindirinin devri akan çözgü ile sağlanır.

SERİ ÇÖZGÜ MAKİNASINDA İSTİHSAL HESABI
Baraban devri = 400 devir / dakika
Baraban çapı = 70 cm
Yekun tel adedi = 600
Randıman = R
Formül:
P = Baraban devri * baraban çevresi * yekin tel adedi
Numara (NM)
Ağırlık = Uzunluk (m) 'dan bulunmuştur.
Numara
P = Kg / 22.5 saatte hesaplanırsa;
1 gün; 3 vardiya; 1 vardiya 7.5 saat olarak hesaplanmıştır.
Örnek:
Baraban devri = 400 devir / dakika
Baraban çapı = 700 mm
Yekün tel adedi = 600 tel
% Randıman = % 80
Ne = 20

P = ( 400 * 60 * 22.5 ) * ( 70 * ? * 600 ) * % R
1,693 * Ne 1000 * 1000
Nm= 1,693 * Ne
P = ( 400 * 60 * 22.5 ) * ( 70 * 3.14 * 600 * 0.80
20 * 1,693 * 1000 * 1000
İlk 1000 mm'yi metreye
2'nci 1000 gramı kg'a çevirmek içindir.
P = 1645 kg

KONİK ÇÖZGÜ MAKİNALARI
Konik çözgü makinaları yüksek verimli makinalardır.
Konik makina ismi; sarımdaki tamburun konikliği veya konik formdan dolayı gelmektedir. Koniklik çağlıktan bakışa göre tamburun sol tarafındadır. İlk band koniğin sol tarafından başlar ve sağ tarafta biter. Band  dır.=da 
 
Ayrıca büküm işlemi, iplik gerilimi, ipliklerin hızı da önemlidir. Konikliğin daha düzgün olarak gerçekleşebilmesi için konikliğin çubuklarını iyi ayarlamak gerekir. Burada konik çubuk tambur içinde yataklanmıştır. Tambur mili üzerindeki bir yiv üzerinde bir el çarkı yardımıyla sağa veya sola doğru hareket ettirilerek konikliğin ayarı yapılır.
YÜKSEK VERİMLİ KONİK MAKİNALAR
Konik çözgü makinaları son zamanlarda yüksek devir, konstrüksiyon ve yapı açısından daha dayanıklı ve makinaya uygun yüksek kapasiteli çağlığı ile çağın ihtiyaçlarına cevap verebilir duruma gelmiştir.
Bu makinalarda hızın yanısıra tamburun çevresinin de büyüklüğü önemli bir faktördür. Örneğin 4 metre uzunluğa kadar erişilmiştir. Bu şekilde yüksek bir iplik sevk hızı sağlanmıştır. Yüksek verime erişilmenin bir şartı da makinada band değişimlerindeki kol ve çarkların birlikte ve kısa zamanda hareketleridir. Burada amaç makinanın duruş zamanını azaltmaktadır.
Çok amaçlı dokuma makinaları ve fabrikalarında yüksek verimli konik çözgülerde iplik, reyon, pamuk elyafları için ayarlı motor ile konik sarım hızı 200 - 400 m/dakika da yapılmaktadır. Bunun yanısıra tamburun gerek çevre artışı gerekse de bilyeli yatakları nedeni ile yüksek devri sayesinde bu hızı 700 m / dakikaya yükseltmek mümkündür.
Makinaların durdurulmaları bir elektrik kontağı ile olmaktadır. Ancak bu durdurma esnasında makinanın duruş pozisyonu kısa zamanda olmalıdır.
Aşağıdaki resim' de görülen makinadaki tahrik sistemi kademesiz hızlıdır. Konik tambur farklı varyasyonlar içindir. Straygarn çalışmalarında hız düşük olup; pamuk viskon veya reyon da çalışma da daha yüksek bobin hızına sahiptir. Makinadaki koniklik açısı 6º- 28ºdir.

Makinanın çalışma pozisyonuna ait detay resmi aşağıda gösterilmektedir. İplikler taraktan sonra 5 no ile belirtilen ayırıcı çubuklar arasından geçirilip band halinde 12 nolu silindire takılır.
Burada bandın uzunluğu önemlidir. Bunu ölçmek için 11 - 13 ve 7 nolu aletlerden faydalanılır. 13 sayaç, 7 ise sevim başlangıç noktalarının ayarlarıdır.

12 nolu aralığın kapatılmasından sonra parça uzunluğunu ölçen cihaz arzu edilen uzunluğa ayarlanır. 2 nolu el çarkı ile 19 nolu mandal ve 20 nolu silindir ile ayarlanır. Sarma ayarı sıfırlanır. Burada ayar için kullanılan cihazlar 11 - 13 ve 10'dur. Makinaya kısa bir devir verilip koniklik hattı kontrol edilir. Bu kontrol 24 nolu yer ile yapılır. Resimdeki 28 nolu yer konik ayarı için sehpanın gideceği noktadır. Bunun ayarı 23 - 28 nolu noktalar ile yapılır. Savıcı araba buraya gelince çarpar ve durur. Bu noktada konik sarım olayı bitmiştir. İstenilen kanal uzunluğuna erişilince 13 nolu sayaçta gösterilir ve makina otomatik olarak durdurulur. Bandın dolduğunu ise 33 nolu lambanın yanması ile anlarız. Makinanın avara durumunda ise 35 no ile gösterilen lamba yanar. Bu konumda makina durmaktadır. 2. bandın konikliği için 11 - 13 ve 10 nolu ölçme silindirleri ayarlanır. 7 nolu ölçme tamburu ile istenilen uzunluk gerçekleştirilir. Bu durumu 34 nolu kontrol lambası bize bildirilir.
İplik kopmalarında makina elektriği kontrolör tarafından durdurulur. Çağlıktaki lambalar hangi bobinin ipliğinin koptuğunu gösterir.
 
KONİKLİK AYARI
Konik çözgü makinalarında, makinada sabit bir yer değiştirme ile değişebilir. Ancak bu yer değiştirme de değiştirilebilmektedir. Modern makinalarda her iki işlem istisnasız yapılmaktadır. Koniklik ayarlanması kusursuz değildir. Aşağıdaki durumlarda dokuma kenarlarının da bozukluklar meydana gelecektir. Koniklik ayarı bir tabela yardımı ile apirik olarak tespit edilir. Doğru ayar değerini yakalamak için bir geometrik düşünce vardır.
ÇAPRAZ TARAK
İplikleri çapraz tarak ayırır. Tarak boş ve dolu dişlerden oluşur. Tarağın yardımı ile çapraz çekimler aşağıdaki gibi görünürler. Taraktan önce üstte ve altta doğru hareketli çubuklar organize edilmiştir. Bunların arasından iplikler geçirilir. Normal bir çapraz tarağın imalatı için aşağıdaki şekilde sırasıyla açık ve kapalı dişler görülmektedir. İplikler düz olarak kapalı dişlere . geçirilirler. Düz olmayan biçimde açık dişlere geçirilirler. Tarak indirilir veya tarağın önündeki her iki çubuk kaldırılır. Açık dişler arasındaki iplikler yukarı doğru hareket ederken kapalı dişler arasındaki iplikler diş içinde kalır. Burada tarağın kalkması çubukların inmesi ile zıt bir durum ortaya çıkar.
Haşıl makinasındaki çözgünün bölümleri için ayırma çubukları ile çözgü daha çok iplik konumuna taksim edilir. Kapalı dişlerin sayısı taksim edilir. Arzu edilen sayıda olur. Örneğin 4 bölüm gibi. Kapalı konumların yüksekliği farklıdır. Fakat daima raporludurlar. Düz tarak veya çapraz tarak bir çağlık ile birlikte kullanılırlar. Yani çağlık ile bağlantılıdırlar.

KONİK ÇÖZGÜ TARAĞI
İplikler doğru bir iplik kalınlığında ve band genişliğinde konik çözgü tarağına getirilir. Band genişliği aşağıdaki formüllerle hesaplanır.
Band adedi = Toplam iplik sayısı
1banddaki iplik sayısı

1 band eni = Toplam konik çözgü levent eni
Band adedi
Band adedi = Toplam konik çözgü levent eni
1 band eni
Toplam iplik sayısı = Toplam konik çözgü levent eni
1 banddaki iplik sayısı 1 band eni
Band eni = Toplam konik çözgü levent eni * 1 band iplik sayısı
Toplam iplik sayısı
Eşitliği elde edilir.
Konik tarağının delik başına girişini hesaplamak için
Banddaki iplik adedi = Diş sayısı başına iplik adedi
Band genişliği * diş sayısı/cm

ÇÖZGÜ DAİRESİNDE KARŞILAŞILAN İŞÇİLİK HATALARI
ÇAĞLIK:
a) Kafeste;
1) İşçi bobinleri renk raporuna uygun olarak kafese yerleştirmedi ise
2) Bobinler yerine tam oturtulmazsa

TEKSTIL OKULU

Dokuma Hazırlık İşlemleri
« : Ocak 17, 2010, 11:11:01 öö »

Sitemizin Sürekliliği İçin Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.

 


Sitemizin Sürekliliği İçin Lütfen Sponsor Bağlantılarına Tıklayınız.